Một Ngôi Trường Khác

Lê Hữu

                                                 * Gửi những người đi

 xây lại những ngôi trường...

 "Anh không đi thì em đi một mình vậy."

      Nga nói thế, và tôi biết là tôi sẽ phải chịu thua nàng thôi. Giọng Nga vẫn nhỏ nhẹ, dịu dàng, nhưng lộ vẻ dứt khoát và còn ngụ ý... hăm dọa nữa, như một “tối hậu thư” vậy. Đành phải chiều nàng thôi, nếu không muốn làm hỏng một buổi chiều thứ Bảy đẹp trời như thế này. Có lẽ Nga cũng nắm được yếu điểm của tôi–kẻ yêu chuộng hòa bình, thù ghét chiến tranh–nên mới ra đòn quyết liệt như vậy. Thôi thì đành chịu “lùi một bước” rồi sẽ “tiến hai bước”, dành lại thế chủ động sau này (khi đã nên vợ thành chồng) cũng chưa muộn. Nhượng bộ trước, dành thắng lợi sau, đó là phương sách “ngoại giao chiến lược” mềm dẻo, linh hoạt mà thỉnh thoảng tôi vẫn phải vận dụng đối với... phụ nữ, để giải tỏa áp lực đối phương đôi lúc quá nặng nề. Hơn nữa, đằng nào thì cũng... thua, thà rằng thua trước vẫn hơn là vừa thua vừa phải vuốt ve, dỗ dành, rất là mệt mỏi và tốn kém nhiều thì giờ. Đó là lý do tôi đành phải đi tới quyết định nhượng bộ.

      “Xong ngay,” tôi nói, mở cửa xe. “Sẵn sàng phục vụ nữ hoàng. Đi bất cứ nơi nào... tổ quốc cần.”

      Nụ cười nở lại trên môi Nga. Chiếc mặt nạ lạnh lùng nhanh chóng được tháo bỏ. Những bóng mây đe dọa cũng nhanh chóng bị xua tan. Hòa bình được vãn hồi sau những phút giây căng thẳng. Đúng là phụ nữ, mưa nắng bất thường, rất khó mà dự báo thời tiết.

      Nơi mà Nga muốn tôi đưa nàng đến là một trường dạy tiếng Việt cho trẻ em ở vùng Southwest Seattle, có cái tên gọi là “Trung tâm Việt ngữ Văn-Lang”. Đã nhiều lần Nga rủ tôi đến thăm nơi này và đã nhiều lần tôi vẫn tìm cớ thoái thác. Nga hiện đóng vai một tutor kèm tiếng Việt cho mấy đứa con của bà chị, và nàng muốn tới đó để mượn ít tài liệu giáo khoa. Tôi nói “những sách ấy thiếu gì ở thư viện”, nhưng Nga bảo những tài liệu đó không thích hợp với trẻ em người Việt sinh ra hay lớn lên ở Mỹ. Nàng cho biết là đã có hẹn trước với một cô bạn mới quen hiện đang dạy ở đấy, và cô bạn này sẽ giới thiệu nàng với ban giảng huấn để muốn mượn sách vở gì đó thì mượn. Nga nói thêm rằng khi nàng đã hẹn với bất cứ ai, dù là một đứa bé, nàng luôn luôn giữ lời. Để tỏ ra biết tôn trọng “nguyên tắc sống” rất là mẫu mực của nàng, tôi chẳng có cách nào khác hơn là lẳng lặng nổ máy xe, không còn ý kiến gì được nữa.

* * *

Đứng ở một góc sân chơi, tôi lặng lẽ quan sát các em học sinh chạy nhảy nô đùa. Đã lâu lắm rồi tôi mới trông thấy lại cảnh tượng giờ ra chơi của trẻ em người Việt ở một sân trường tiểu học. Các em tụm lại thành từng nhóm nhỏ đùa giỡn với nhau trong lúc những em khác xếp hàng một, lần lượt nhận nước uống và snacks do hai thầy, cô giáo trẻ phân phát. Sân trường rộn tiếng cười, tiếng gọi tên nhau huyên náo. “Như bầy chim sổ lồng”, câu ấy đúng hơn bất cứ lúc nào.

      Tôi để ý một bé gái đứng một mình ở cuối sân, chăm chú nhìn các bạn nô đùa. Tôi bước lại gần.

      “Sao em không ra sân chơi với các bạn?” Tôi hỏi, nhìn thấy trong ánh mắt em vẻ háo hức, thèm muốn.

      Em ngước nhìn tôi, không trả lời, tiếp tục nhìn ra sân chơi.

      “Em học lớp mấy?” tôi hỏi lần nữa. “Sao không ra chơi với bạn?”

      Em vẫn không trả lời, chỉ khẽ lắc lắc đầu và lui lại mấy bước.

      “Cháu này không hiểu tiếng Việt đâu.”

      Tôi quay lại. Một thầy giáo đứng phía sau, nhìn tôi mỉm cười. Tôi chắc anh ta là giám thị trông chừng các em trong giờ chơi.

      “Tôi là Bình,” anh nói. “Con bé ấy là con nuôi của một bà Mỹ. Bà ấy đem nó tới đây tuần trước để xin học tiếng Việt. Các cô giáo không muốn nhận vì rất khó mà xếp ngồi chung với các em khác, nhưng nghe bà Mỹ kể về hoàn cảnh của nó cũng tội nghiệp...”

      “Hoàn cảnh cháu thế nào?” tôi hỏi.

      “Bố mẹ nó chết hết vì cạn lương thực sau nhiều ngày lênh đênh trên biển. Chỉ ít người sống sót...”

      Tôi liếc nhìn đứa bé. Em chừng mười tuổi, khá xinh xắn. Những thảm cảnh trên đường vượt biên, vượt biển tôi từng nghe qua, nhưng trước mắt tôi, đây là một chứng nhân sống. Đôi mắt em vẫn nhìn ra sân chơi. Đôi mắt ấy cũng đã từng chứng kiến những giây phút cuối cùng của bố mẹ em... Tôi cố nén nỗi xúc động. Đứa bé như biết Bình và tôi đang nói về mình nên liếc nhìn chúng tôi rồi quay mặt đi, thoáng vẻ bối rối.

      “Mấy cô giáo nói cứ để nó tự nhiên, chỉ ít ngày là nó sẽ quen thôi... Anh có cháu học ở đây?” Bình nói sang chuyện khác.

      “Thưa không, tôi chỉ đến thăm trường.”

       Bình nói anh có hai đứa con trai học ở đây và tình nguyện đến phụ giúp các thầy cô giáo mỗi tuần. Công việc của anh là trông coi học sinh trước giờ vào lớp và trong giờ ra chơi.

      “Nhìn các cháu tôi nhớ thuở còn đi học,” Bình nói, “cũng chỉ mong sao đến giờ ra chơi. Hồi xưa cứ nghe nói tuổi học trò là tuổi đẹp nhất, mình đâu có tin, đúng là cái gì mất đi rồi mới thấy quý.”

      Cũng như Bình, tôi nhìn đăm đăm ra khoảng sân chơi trước mắt, nhìn đàn trẻ tung tăng chạy nhảy. Tôi nghe những tiếng cười rộn rã, tôi nghe từng giọng nói lao xao, và tôi gặp lại tuổi thơ tôi một thời nào xa lắc. Bình nói đúng, thứ gì mất đi rồi mới thấy quý. Tôi đã đánh mất bao nhiêu là giờ ra chơi. Tôi đã xa rời sân chơi ấy bao năm. Chiếc bong bóng màu của tuổi thơ, tôi đã không biết nâng niu, gìn giữ, để đến lúc bay vuột mất rồi mới đứng nhìn theo ngẩn ngơ. Tôi còn đánh mất nhiều thứ quý giá khác nữa, đâu phải chỉ riêng tuổi học trò. Những thứ chỉ đến có một lần thôi, chẳng bao giờ còn tìm lại được, như những hạt cát đã tuột rơi khỏi kẽ tay.

* * *

Sau những cái bắt tay tạm biệt thân mật các thầy, cô giáo, chúng tôi đi dọc hành lang, ngang qua một lớp học. Nga kéo tay tôi dừng lại khi nghe tiếng hát rộn ràng của các em học sinh. Chúng tôi đứng ngoài cửa lớp nhìn vào, nghe câu hát quen thuộc tự thuở nào. “Trường làng tôi, không giây phút tôi quên, dù cách xa muôn trùng trường ơi...” Cô giáo đang tập hát cho các em trong giờ sinh hoạt. Khung cảnh lớp học như mở ra trước mắt tôi cả một quãng đời thơ ấu, và tôi thấy hiện ra tôi của những ngày xưa còn bé. Ngày ấy tôi cũng là đứa bé thơ ngây trong số những đứa bé thơ ngây đang ngồi trước mặt tôi đây. Ánh mắt tôi dạo ấy hướng về cô giáo cũng đầy vẻ háo hức hệt như ánh mắt những đứa bé hôm nay. Cô giáo tôi dạo ấy cũng tươi tắn và dịu dàng như cô giáo của các em bây giờ. Bao nhiêu là nước chảy dưới chân cầu, bao nhiêu là mây trôi trên bầu trời xanh kia. Thời gian vẫn cứ lạnh lùng... Trong đầu tôi chợt hiện ra những câu thơ cũ kỹ tôi đọc thấy trên trang báo nào lúc còn ở quê nhà.

      Mặt trăng vẫn mặt trăng đầy

      mà cô giáo cũ vai gầy hơn xưa

      Vai cô dễ thấm nắng mưa

      em không ngăn nổi gió lùa mùa đông ...

      Rồi sao nữa, tôi không nhớ hết…

      Cái chàng trai trẻ hay cười

      vẫn là cậu bé lên mười với cô

      Bao nhiêu nước đã xa bờ

      Cô còn ở lại bên thơ ấu này

      Trái kia chín rụng dưới cây

      mà em đi biệt chẳng quay trở về...

      Tôi đã đi biệt, đi mãi đi mãi, chưa một lần nào về thăm cô giáo cũ. Cô giáo cũ của tôi, người mẹ thứ hai của tôi. Cô Hiền, cô giáo tôi, cô thật hiền như là tên cô vậy. Làm sao tôi có thể quên được một lần nào cô đã đánh cây thước kẻ thật là mạnh vào lòng bàn tay tôi. Tôi không khóc nhưng cô đã khóc vì thương tôi, vì biết tôi đau. Cô đã ứa nước mắt vì đứa học trò nhỏ lì lợm và nghịch ngợm là tôi. Rồi cô ôm tôi vào lòng, bàn tay cô nhẹ nhàng vuốt tóc tôi, như muốn xoa dịu, như muốn đền bù những đau đớn cô đã gây cho tôi, mặc dù kẻ có lỗi là tôi chứ không phải cô. Tôi tưởng như những giọt nước mắt nóng ấm của cô rớt trên tóc tôi, rơi trên vai áo tôi. Cô giáo cũ của tôi, bây giờ cô ở đâu? Cô còn sống hay đã chết? Tôi cố gắng mường tượng khuôn mặt cô, vóc dáng cô trong ký ức thật mơ hồ của tôi. Cô phải thay đổi nhiều lắm. Nếu cô đã mất, nếu cô không còn trên cõi đời này!... Tôi muốn được gục đầu vào vai cô mà khóc, mặc dù tôi biết rằng tôi không thể làm vậy. Tôi muốn đền trả cô những giọt nước mắt tôi, những giọt nước mắt ân hận. Trên đời này chắc chỉ có hai người đàn bà đã phải khóc vì tôi, mẹ tôi và cô giáo ấy. Mẹ tôi thì đã mất, còn cô giáo Hiền, biết cô có còn sống (?)... Giá như tôi có thể làm được chút gì để đền bù cho cô. Tôi mong được về ngồi lại bên cô, để được bàn tay cô vuốt ve mái tóc như ngày xưa. “Như ngày xưa...”, những tiếng ấy nghe sao êm đềm quá! Trong đời tôi đã có biết bao lần lầm lỗi, có những lầm lỗi tôi còn có thể học hỏi được và sửa chữa được, có những lầm lỗi lại chỉ đến có một lần...

      Tôi nghe tiếng Nga hỏi câu gì đó, nhưng tôi không thể trả lời, và tôi quay mặt đi để nàng không nhìn thấy mắt tôi rưng rưng.

* * *

Mỗi người đều cần có một mái trường để luyến tiếc, để nhớ về...

      Tôi cũng có một mái trường, cũng có những phút giây nhớ về một sân trường kỷ niệm, cũng có những thoáng xao động bồi hồi khi lắng nghe câu hát “...nắng loang trên sân trường một mùa nào ⁽¹⁾ ”. Từ ngày thành phố ấy thay tên, ngôi trường ấy cũng đổi chủ. Ngôi trường cũ của tôi, người bạn thân thiết thuở ấu thời của tôi, đã không còn nữa, đã chìm khuất trong ký ức nhạt nhòa.

      Tôi nghĩ đến những người tôi gặp gỡ hôm nay, họ cũng từng có một mái trường, họ cũng luyến tiếc, cũng nhớ về ngôi trường cũ của họ; nhưng có khác một điều, không chỉ luyến tiếc thôi, họ còn muốn đi xây lại những ngôi trường mới, ngôi trường cho một thế hệ mới, như đi xây lại những ước mơ chưa thành tựu của những người đã bỏ trường bỏ lớp. Ngôi trường của người Việt, của những thầy cô giáo người Việt và các em học sinh người Việt. Việc làm của họ mang ý nghĩa khác, thiết thực hơn, tích cực hơn. Làm thế nào để những trẻ em người Việt sống xa quê, những trẻ em người Việt sinh ra hoặc lớn lên trên đất nước tự do này có được một mái trường, những lớp học và những giờ ra chơi của học sinh người Việt? Làm thế nào để những trẻ em người Việt lớn lên ở một nơi không phải là đất nước của mình hiểu được rằng các em còn có một ngôn ngữ khác, một nét đẹp văn hóa khác, và một quê hương khác nữa? Tất cả những thứ ấy, gọi chung là “cội nguồn”, là những gì các em cần phải biết yêu quý, biết tự hào và mang theo mãi trong mỗi trái tim mình. Những người Nga và tôi mới gặp, mới tiếp xúc, họ không còn trẻ lắm, nhưng họ cũng đâu đã già, trái tim họ vẫn còn sôi nổi, còn thiết tha, nồng nàn biết mấy. Trông họ không có vẻ gì là những giáo viên đạo mạo. Những người tụ họp nhau ở chốn ấy, trông họ giống như những con người nghệ sĩ mơ mộng làm đẹp cuộc đời. Và cũng đâu phải chỉ riêng họ, cả đến bố mẹ của các em học sinh nữa, họ cũng là những con người mơ mộng. Khi gửi con em mình đến lớp đến trường, họ cũng đã gửi theo cả những ước mơ của họ. Chắc chắn là như vậy, vì con cái luôn luôn là “ước mơ nối dài của bố mẹ”.

      Tôi nghĩ đến những dòng chữ tôi đọc được trong lá “Thư Ngỏ” trên tờ Đặc San của trường.  

      “Năm năm, nhìn lại một chặng đường… Thật may mắn, chúng tôi đã đi đúng hướng. Chúng tôi đã không lẻ loi, không phải là những người lữ hành cô độc. Trên con đường chúng tôi đi, càng lúc càng có thêm những người bạn đồng hành mới cùng nhập bọn, càng lúc càng đông hơn, vui hơn, rộn ràng hơn những bước chân. Con đường như bỗng trở nên rộng lớn hơn, thênh thang hơn, nhiều bóng mát hơn, nhiều hoa cỏ hơn.  Đó là một “con đường vui”.

      Nga nói câu gì đó, tiếng nhạc trong xe khiến tôi chỉ nghe loáng thoáng. Hình như nàng bảo là sẽ thu xếp thì giờ để về cộng tác với ngôi trường Việt ngữ ấy. Hình như nàng hỏi tôi có muốn như vậy không. Hình như là tôi có gật gật đầu, có mỉm cười trong lúc mắt vẫn cứ hướng về phía trước, vẫn cứ làm ra vẻ chăm chú lái xe. Và tôi liếc nhìn thấy môi Nga nở nụ cười, thấy mắt nàng ánh lên niềm vui, thấy những ngón tay nàng vặn nhạc lớn hơn một chút. Nga vẫn hay làm vậy, vặn nhạc lớn hơn một chút, mỗi khi bắt được câu nhạc nàng yêu thích. Có vẻ như lần lần tôi nắm bắt được những cử chỉ vô thức, những thói quen nhỏ nhặt nhất của Nga. Chẳng hạn, không phải chỉ mở nhạc lớn hơn, có khi nàng còn biểu diễn một màn relax bằng cách điều chỉnh ghế dựa ngửa ra sau hết cỡ để có thể xoãi chân xoãi tay nằm dài thoải mái trong lúc mi mắt khép hờ, lim dim thưởng thức tiếng nhạc. Những lúc ấy nàng làm như không muốn nói chuyện với tôi nữa, làm như quên hẳn sự có mặt của tôi, làm như không có tôi bên cạnh vậy, và tôi chỉ có mỗi việc làm duy nhất là chăm chỉ lái xe, như một anh tài xế nghiêm chỉnh nhất. Những lúc ấy chúng tôi không nói năng gì thêm nữa. Những lúc ấy ngôn ngữ như không còn cần thiết nữa, như đã trở thành vô nghĩa. Giữa chúng tôi đã có thứ tiếng nói khác, đã có những âm thanh kỳ diệu là những nốt nhạc nói dùm chúng tôi.

      “Xuân vừa về trên bãi cỏ non...⁽²⁾ ” Tôi lắng nghe tiếng nhạc, lắng nghe mùa xuân về đâu đó quanh đây, về trên những thảm cỏ xanh mướt, về trên những bông hoa dại đủ sắc mầu vừa mới nở dọc theo con đường chúng tôi đi, về trên cả nụ cười nở trên cánh môi Nga nữa. Bàn tay phải tôi lần tìm bàn tay Nga, và trong phút ấy tôi biết chắc Nga đang nghĩ gì... Tôi cũng nghĩ đến một ngày nào đó tôi sẽ đưa Nga trở lại chốn ấy, gặp lại những con người ấy, nghĩ đến một ngày nào đó tôi và Nga sẽ cùng nhập bọn, sẽ là những người bạn đồng hành mới. “Con đường vui” ấy qua mùa xuân này sẽ lại đông vui hơn nữa, lại rộn ràng hơn nữa những bước chân.

      Sau cùng, tôi cũng hiểu thêm được một điều, cuộc sống tha hương ở xứ người đâu có đến nỗi buồn tẻ, quạnh hiu như tôi nghĩ; tình cảm giữa những con người đâu có đến nỗi lạnh lùng, dửng dưng như tôi tưởng. Đâu đó trong cuộc sống vẫn còn rải rác những tấm lòng…

 (1)Từ giã thơ ngây, Nguyễn Hiền

(2)Hoa xuân, Phạm Duy     

    (Tạp chí Văn, Calif., 3/2003)